Co się wydarzyło
W 1589 roku król Szkocji Jakub VI popłynął do Danii po swoją narzeczoną, Annę Duńską. W drodze powrotnej flotę nękały gwałtowne sztormy, a w Kopenhadze o ich wywołanie oskarżono czarownice. Wkrótce i w Szkocji ruszyło śledztwo. Zaczęło się od Geillis Duncan, służącej z Tranent, która nagle zaczęła uzdrawiać. Torturowana, wskazała kolejne osoby, m.in. starszą akuszerkę Agnes Sampson i nauczyciela Johna Fiana. Według zeznań w noc Halloween 1590 roku ponad dwieście czarownic popłynęło w sitach do starego kościoła w North Berwick, gdzie diabeł z ambony nakazał im zgładzić króla. Jakub osobiście uczestniczył w przesłuchaniach. Według pamfletu „Newes from Scotland” uwierzył dopiero, gdy Sampson wyszeptała mu słowa, które powiedział Annie w noc poślubną. Sampson uduszono i spalono w Edynburgu, a Fiana, okrutnie torturowanego, spalono na stosie. Oskarżenia objęły ponad 70 osób, w tym hrabiego Bothwell.
Świadkowie
Król Jakub VI i jego rada, oskarżeni i ich zeznania; wydarzenia opisuje pamflet „Newes from Scotland” (1591), a sam król wydał w 1597 roku traktat „Daemonologie”.
Wyjaśnienia i hipotezy
Historycy uważają procesy za efekt wiary w czary, politycznej rywalizacji (oskarżenie hrabiego Bothwell) i tortur, które produkowały coraz bardziej fantastyczne zeznania. Sprawa zapoczątkowała falę polowań na czarownice w Szkocji – w latach 1560–1707 stracono tam według szacunków historyków około dwóch i pół tysiąca osób. W 2022 roku szkocka premier Nicola Sturgeon oficjalnie przeprosiła w imieniu rządu za prześladowania osób oskarżonych o czary.
Wyjaśnione Zjawisko ma szeroko przyjęte, przyziemne wyjaśnienie.
Źródła
- University of Glasgow Library, Special Collections – Newes from Scotland (1591)
- The Survey of Scottish Witchcraft (University of Edinburgh)
- Maria Cramer, Scotland Apologizes for History of Witchcraft Persecution (The New York Times, 2022)
Więcej: Wikipedia (en)