Co się wydarzyło
Łysa Góra, zwana też Łyścem lub Świętym Krzyżem, to drugi co do wysokości szczyt Gór Świętokrzyskich. Wokół jej wierzchołka ciągnie się półtorakilometrowy kamienny wał, usypany prawdopodobnie w IX–X wieku wokół przedchrześcijańskiego miejsca kultu Słowian. Jan Długosz pisał w XV wieku o pogańskiej świątyni bóstw, która miała tu istnieć. Na szczycie powstało opactwo benedyktynów – według tradycji ufundowane przez Bolesława Chrobrego – z relikwiami Krzyża Świętego, przez wieki jedno z najważniejszych sanktuariów Polski. Mimo to, a może właśnie dlatego, w ludowej wyobraźni Łysa Góra stała się miejscem diabelskim. W podaniach to tu w noce sabatów zlatywały się na miotłach, łopatach i kozłach czarownice z całego kraju, by tańczyć z diabłami wśród kamiennych rumowisk gołoborza. Sabat na Łysej Górze stał się stałym motywem polskiego folkloru i literatury.
Świadkowie
Ludowe podania spisywane przez etnografów, m.in. Oskara Kolberga; wzmianki o pogańskim kulcie u Jana Długosza.
Wyjaśnienia i hipotezy
Archeolodzy potwierdzają istnienie wczesnośredniowiecznego wału kultowego, podobnego do tych na Ślęży i Raduni. Badacze kultury tłumaczą, że Kościół często demonizował dawne miejsca pogańskiego kultu, a lud przenosił na nie wyobrażenia o sabatach upowszechnione przez demonologów i procesy o czary. Sabaty nigdy się nie odbywały – opisy pochodzą z wymuszonych zeznań i wyobraźni. Nazwę „Łysa Góra” nosi zresztą wiele wzgórz w krajach słowiańskich, m.in. słynna Łysa Hora w Kijowie, i z wieloma z nich wiążą się podobne legendy.
Legenda Opowieść przekazywana przez pokolenia – nie da się jej potwierdzić ani obalić.
Źródła
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. V (1884) – Łysa Góra
- Góry Świętokrzyskie – Łysa Góra 595 m: Łysiec, szlaki i historia szczytu
Więcej: Wikipedia (pl) Wikipedia (en)