Co się wydarzyło
Gwen ferch Ellis urodziła się około 1552 roku w parafii Llandyrnog w Denbighshire. Trzykrotnie wychodziła za mąż – ostatni raz w 1592 roku za Johna ap Morrice’a z Betws-yn-Rhos – i utrzymywała się z przędzenia oraz z leczenia ludzi i zwierząt ziołami, maściami i zamawianiem. Za porady brała często w naturze, a sąsiedzi zwracali się do niej, gdy chorowało bydło albo dzieci. Zgubiła ją sprawa, w którą wplątała się przez znajomość z Jane Conway, wdową skłóconą z możnym Thomasem Mostynem z Gloddaeth. W salonie Mostyna znaleziono papierowy amulet, przypisany Gwen, zapisany wspak – co uznano za dowód, że miał szkodzić, a nie leczyć. W czerwcu 1594 roku na polecenie biskupa St Asaph, Williama Hughesa, Gwen aresztowano i osadzono w więzieniu we Flint. Sprawa zaczęła się przed sądem kościelnym w kościele Llansanffraid, potem przeszła do świeckiego Sądu Wielkich Sesji w Denbigh. Wypłynęły dawne plotki: komornicy, których kiedyś poczęstowała piwem, przysięgali, że widzieli nad kuflem wielką czarną muchę – jej diabła-chowańca. Postawiono jej trzy zarzuty: rzucenie uroku na Roberta Evansa, któremu złamała się ręka, na Lowri ferch John ap Ieuan, która straciła władzę w kończynach, i zabicie czarami Lewisa ap Johna. Sąd skazał ją na mocy ustawy o czarach z 1563 roku i w październiku 1594 roku Gwen, mająca około 42 lat, zawisła na szubienicy postawionej na rynku w Denbigh, w miejscu, gdzie dziś stoi biblioteka.
Świadkowie
Akta Sądu Wielkich Sesji (Great Sessions) i więzienia w Denbigh z 1594 roku, przechowywane w Bibliotece Narodowej Walii; zeznania sąsiadów i klientów oskarżonej.
Wyjaśnienia i hipotezy
Historycy, przede wszystkim Richard Suggett, podkreślają, że Walia była dla oskarżonych o czary stosunkowo bezpiecznym krajem: zachowały się akta zaledwie 35 procesów, a egzekucjami skończyło się tylko pięć. Uzdrowiciele i „dobrzy czarodzieje” byli tu powszechnie szanowani; problemem Gwen stały się nie same jej praktyki, lecz zaangażowanie w spór dwóch rodzin szlacheckich. Jak zauważa badaczka z Uniwersytetu Aberystwyth Mari Ellis Dunning, sam amulet, od którego wszystko się zaczęło, nigdy nie trafił do sądu jako dowód – a Gwen przekroczyła granicę społeczną, mieszając się w sprawy możnego sędziego pokoju.
Wyjaśnione Zjawisko ma szeroko przyjęte, przyziemne wyjaśnienie.
Źródła
- Lisa Cowan, Gwen ferch Ellis (c. 1552–1594) (Dictionary of Welsh Biography, 2024)
- Mari Ellis Dunning, Curses, whispers and a demon fly: this is the story of the first Welshwoman executed for witchcraft (The Conversation / Aberystwyth University, 2025)
- Richard Suggett, A History of Magic and Witchcraft in Wales (The History Press, 2008)
Więcej: Wikipedia (en)