Co się wydarzyło
W latach 1668–1676 przez Szwecję przetoczyła się histeria nazywana „wielkim zamętem”: dzieci opowiadały, że czarownice porywają je nocą na sabaty do diabelskiej krainy Blåkulla. Do parafii Torsåker w Ångermanland sprawę przyniósł pastor Laurentius Hornæus, wyznaczony przez komisję do spraw czarów. Głównymi świadkami były dzieci, a Hornæus wymuszał od nich zeznania biciem, zanurzaniem w przerębli i groźbą upieczenia w piecu. Przy wejściu do kościoła stawiał chłopców, którzy mieli rozpoznawać czarownice po niewidzialnym znaku na czole. Oskarżono około stu osób. W 1675 roku, po ostatnim kazaniu, 71 skazanych – 65 kobiet i 6 mężczyzn – wyprowadzono z kościoła na wzgórze pośrodku parafii. Krewni z pikami pilnowali, by nikt nie uciekł. Skazańcom ścinano głowy z dala od stosów, by krew nie zalała drewna, a potem ciała palono. Zginęła mniej więcej co piąta kobieta w okolicy.
Świadkowie
Najważniejszą relację spisał w 1735 roku Jöns Hornæus, wnuk pastora, z ust swojej babki Britty Rufiny, naocznego świadka egzekucji.
Wyjaśnienia i hipotezy
Szwedzka panika lat 1668–1676 skończyła się, gdy w Sztokholmie kilkoro dziecięcych świadków przyznało, że kłamali – część z nich ukarano. Historycy tłumaczą ją m.in. naciskiem państwowego Kościoła, który kazał pastorom nagłaśniać sprawę z ambon, i przemocą wobec dzieci. Oryginalne akta procesu z Torsåker są skąpe i nie podają szczegółów. Na miejscu egzekucji stoi dziś kamień pamiątkowy.
Wyjaśnione Zjawisko ma szeroko przyjęte, przyziemne wyjaśnienie.
Źródła
- Camilla Stjärnvarg, En genusanalys av trolldomsprocessen i Torsåker, Ångermanland 1674 (Södertörns högskola, 2018)
- Helena Bure Wijk, Stockar och stenar falla där, istället för tårar: en studie av häxprocesserna i Torsåker, Ångermanland 1674–1675 (Högskolan Dalarna, 2014)
- Historisk studenttidskrift – En dröm, ett gyckelverk: En 1700-talstolkning av 1600-talets häxprocesser
Więcej: Wikipedia (en)