Co się wydarzyło
Jan Guzik, syn tkacza z podkrakowskiej Rącznej, od piętnastego roku życia występował jako medium, a sławę zdobył w Warszawie. Na jego seansach w zupełnej ciemności przesuwały się przedmioty, rozlegały się stuki, a uczestnicy czuli dotyk niewidzialnych dłoni i sierści „zwierzęcych” zjaw. Uwierzył w niego m.in. francuski badacz Gustave Geley. Dziennikarz Paul Heuzé i iluzjonista występujący jako Professeur Dicksonn twierdzili jednak, że to zwykłe sztuczki. W listopadzie 1923 roku Heuzé zorganizował na Sorbonie serię seansów pod okiem pięciu naukowców, wśród nich fizyka Paula Langevina. Przedmioty poruszały się wyłącznie w zasięgu medium, a gdy zaostrzono kontrolę – nie działo się nic.
Świadkowie
Paul Heuzé, Paul Langevin i pozostali członkowie komisji z Sorbony; wcześniej m.in. Gustave Geley i uczestnicy warszawskich seansów.
Wyjaśnienia i hipotezy
Komisja ogłosiła w czasopiśmie „L’Année Psychologique”, że oszustwo było „całkowite i bez zastrzeżeń”: Guzik uwalniał spod kontroli nogę i to nią dotykał uczestników i przesuwał rzeczy. Brytyjski badacz Harry Price także przyłapał go na trikach – według niego „zwierzę” kłapiące szczęką to była dłoń w pończosze – a w grudniu 1924 roku w Krakowie fotografia uchwyciła medium poruszające ręką zasłonę. Mimo to Guzik miał wiernych zwolenników aż do śmierci w 1928 roku.
Mistyfikacja Udowodnione albo przyznane oszustwo.
Źródła
- Paul Langevin, Étienne Rabaud, Henri Laugier, André Marcelin, Ignace Meyerson, Rapport au sujet des phénomènes produits par le médium J. Guzik (L’Année psychologique, vol. 24, 1924)
- M. Brady Brower, Unruly Spirits: The Science of Psychic Phenomena in Modern France (University of Illinois Press, 2010)
- Sofie Lachapelle, Investigating the Supernatural: From Spiritism and Occultism to Psychical Research and Metapsychics in France, 1853–1931 (Johns Hopkins University Press, 2011)
Więcej: Wikipedia (en)